Valbeveiliging op het dak: wat verplicht de wet?

Wie op een dak werkt, loopt valgevaar. De Nederlandse wet stelt daarom duidelijke eisen aan valbeveiliging. Die eisen liggen in de eerste plaats bij de werkgever van de mensen die het werk uitvoeren, maar ook als eigenaar of opdrachtgever van een gebouw heeft u een rol. Denk aan een dakdekker die onderhoud uitvoert, een installateur die zonnepanelen plaatst of een glazenwasser die bij de dakrand werkt. In dit artikel leest u wat de regels inhouden, wie waarvoor verantwoordelijk is en hoe u uw dak veilig toegankelijk maakt.

Wat zegt de wet over valbeveiliging op het dak?

De basis ligt in de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) en het Arbeidsomstandighedenbesluit (Arbobesluit). Artikel 3.16 van het Arbobesluit bepaalt dat er doeltreffende maatregelen moeten worden genomen zodra er valgevaar is. Van valgevaar is in ieder geval sprake bij een mogelijke val van 2,5 meter of meer. Ook bij een lagere valhoogte kan het gelden, bijvoorbeeld als iemand in water of op gevaarlijke voorwerpen kan vallen.

De wet schrijft ook een volgorde voor. Eerst kijkt u of het risico bij de bron kan worden weggenomen, bijvoorbeeld door het werk vanaf een hoogwerker te doen. Lukt dat niet, dan gaan collectieve maatregelen zoals dakrandbeveiliging of leuningen voor. Pas als dat redelijkerwijs niet kan, komen persoonlijke beschermingsmiddelen in beeld, zoals een harnas aan een ankerpunt.

Voor platte daken heeft de dakbranche dit uitgewerkt in de Arbocatalogus Platte Daken. Kort gezegd: wie verder dan 4 meter van de dakrand werkt, kan in de regel volstaan met een duidelijke visuele markering. Dichter bij de rand is beveiliging nodig.

Dat deze regels er niet voor niets zijn, laten de cijfers zien. Vallen is een van de meest voorkomende oorzaken van ernstige arbeidsongevallen: ruim een derde van de ongevalsonderzoeken die de Nederlandse Arbeidsinspectie in 2023 afsloot, ging over vallen.

Wie is verantwoordelijk?

De werkgever. Het bedrijf dat mensen op het dak laat werken, moet zorgen voor veilige werkomstandigheden. Een dakdekker, installateur of glazenwasser is dus zelf verantwoordelijk voor de valbeveiliging van zijn medewerkers, ook als er op het dak geen vaste voorziening aanwezig is.

De zakelijke opdrachtgever. Laat u als bedrijf, VvE of overheid bouw-, renovatie- of onderhoudswerk aan uw gebouw uitvoeren, dan heeft u eigen verplichtingen onder het Arbobesluit. U moet al in de voorbereiding rekening houden met veilig werken en nagaan of de uitvoerende partijen hun arboverplichtingen kunnen nakomen. Afhankelijk van het project hoort daar ook een veiligheids- en gezondheidsplan (V&G-plan) bij.

De particulier. Laat u als particulier werk aan uw eigen woning uitvoeren, dan gelden deze opdrachtgeversverplichtingen niet voor u. De wet legt ze dan bij het bedrijf dat het werk ontwerpt of uitvoert.

De Arbowet verplicht een gebouweigenaar niet om een vaste valbeveiliging aan te brengen. Wel maakt een vaste voorziening terugkerend onderhoud eenvoudiger en veiliger, omdat er niet voor elke klus opnieuw tijdelijke maatregelen nodig zijn.

Welke valbeveiligingssystemen zijn er voor daken?

Dakrandbeveiliging in de vorm van een vaste aluminium of stalen leuning beschermt iedereen die het dak betreedt, zonder dat er een harnas nodig is. Dit is een collectieve maatregel en heeft daarom de voorkeur.

Ankerpunten zijn vaste bevestigingspunten waaraan iemand zich met een harnas en vanglijn aankoppelt. Een lijnsysteem verbindt meerdere ankerpunten met een horizontale kabel, zodat iemand zich over het dak kan verplaatsen zonder steeds los te koppelen. Voor deze verankeringsvoorzieningen geldt de norm NEN-EN 795.

Daarnaast bestaan tijdelijke oplossingen, zoals tijdelijke randbeveiliging (NEN-EN 13374) en veiligheidsnetten (NEN-EN 1263). Die worden vooral bij nieuwbouw en grotere projecten ingezet.

Welk systeem past, hangt af van de dakconstructie, hoe vaak het dak wordt betreden en door wie. Laat u valbeveiliging op uw dak monteren door een vakbedrijf dat de systemen kent en ze correct bevestigt.

Wat zijn de gevolgen van ontbrekende valbeveiliging?

De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert actief op werken op hoogte. Ziet een inspecteur valgevaar zonder afdoende maatregelen, dan kan het werk direct worden stilgelegd en kan de werkgever een boete krijgen. Ook opdrachtgevers die hun eigen verplichtingen uit het Arbobesluit niet nakomen, kunnen worden beboet.

Bij een ongeval kan het slachtoffer zijn werkgever aansprakelijk stellen voor de schade (artikel 7:658 Burgerlijk Wetboek). Hetzelfde artikel maakt het mogelijk om een opdrachtgever aansprakelijk te stellen die in de uitoefening van zijn beroep of bedrijf werk laat uitvoeren door iemand die niet bij hem in dienst is.

Waarom begint het met een dakinspectie?

Ankerpunten, lijnsystemen en leuningen worden aan de dakconstructie bevestigd en moeten de krachten van een val kunnen opvangen. Daarom moet eerst duidelijk zijn of de ondergrond sterk genoeg is en hoe het systeem kan worden bevestigd zonder de waterdichtheid van het dak aan te tasten. Tijdens een dakinspectie brengen we de staat van uw dak in kaart en adviseren we welk systeem bij uw situatie past.

Wilt u weten welke valbeveiliging bij uw dak past? Vraag een vrijblijvende offerte aan of plan een dakinspectie in. VOS Dakprojecten werkt in de Achterhoek, de Liemers en omstreken.